Strona główna
Szlaki górskie
Wycieczka w góry zimą – jak się przygotować i co zabrać?

Wycieczka w góry zimą – jak się przygotować i co zabrać?

Góry zimą

Wycieczka w góry zimą wymaga innego przygotowania niż letnie wyjście. Krótszy dzień, lód, zmienna pogoda, trudniejsza orientacja i realne zagrożenie lawinowe sprawiają, że sama znajomość szlaku nie wystarcza. Bezpieczeństwo opiera się na trzech filarach: planowaniu, właściwym wyposażeniu oraz umiejętności korzystania ze sprzętu.

Planowanie wycieczki w góry zimą

Zimą ten sam szlak może wymagać znacznie więcej czasu i energii niż latem. Nieprzetarty śnieg spowalnia marsz, oblodzenie utrudnia zejście, a silny wiatr może całkowicie zmienić warunki na grani. Trasę dobierz do kondycji, doświadczenia i wyposażenia całej grupy, nie tylko do letniego czasu przejścia.

Przed wyjściem sprawdź prognozę pogody, temperaturę, wiatr, opady i widoczność. W Tatrach skontroluj komunikat lawinowy TOPR oraz informacje o warunkach na szlakach Tatrzańskiego Parku Narodowego. W innych pasmach korzystaj z aktualnych komunikatów GOPR i lokalnych służb. Sam niski stopień zagrożenia nie oznacza, że lawina jest niemożliwa.

Warunki szczególnie szybko pogarszają się po świeżym opadzie połączonym z wiatrem, podczas gwałtownego ocieplenia i na stokach, gdzie śnieg został przewiany. Żleby, strome zbocza oraz nawisy śnieżne wymagają oceny przez osoby mające doświadczenie zimowe. Przy braku takiej wiedzy lepiej wybrać trasę w dolinach albo skorzystać z pomocy przewodnika.

Procedura sprawdzania warunków przed wyjściem powinna wyglądać następująco:

  1. Sprawdź aktualną prognozę dla konkretnego pasma i wysokości, na którą planujesz wejść.
  2. Odczytaj komunikat lawinowy i informacje o zamknięciach lub utrudnieniach na szlaku.
  3. Oszacuj czas przejścia z dużym zapasem, uwzględniając śnieg, postoje i możliwe zawrócenie.
  4. Wyznacz godzinę odwrotu, niezależną od tego, czy osiągniesz zaplanowany cel.
  5. Przekaż bliskiej osobie trasę, skład grupy i przewidywaną godzinę powrotu.

Zawsze zawróć, gdy tempo marszu nie pozwala wrócić przed zmrokiem, widoczność wyraźnie spada, szlak staje się nieprzetarty albo oblodzony, a warunki przekraczają umiejętności grupy. Nie zmieniaj samowolnie trasy na trudniejszą tylko dlatego, że planowany cel jest już blisko. W zimowych górach odwrót jest częścią rozsądnego planu, a nie porażką.

Nie chodź samotnie zimą, szczególnie w wyższe partie gór. Grupa powinna poruszać się razem, w tempie dostosowanym do najsłabszej osoby.

Co zabrać na zimową wycieczkę?

Najlepiej ubierać się warstwowo. Bielizna termoaktywna odprowadza wilgoć, warstwa ocieplająca zatrzymuje ciepło, a kurtka i spodnie zewnętrzne chronią przed wiatrem oraz opadami. Bawełna nie sprawdza się jako warstwa kontaktowa, ponieważ nasiąka potem, długo schnie i może przyspieszyć wychłodzenie.

Podczas podejścia możesz zdjąć jedną warstwę, aby nie przegrzać organizmu. Na postoju natychmiast załóż dodatkową kurtkę ocieplaną. W plecaku powinna znaleźć się także zapasowa czapka, rękawiczki i skarpety. Mokre dłonie lub stopy szybko tracą ciepło, zwłaszcza przy silnym wietrze.

Podstawowe wyposażenie zimowego turysty obejmuje:

  • Nieprzemakalne buty trekkingowe z podeszwą zapewniającą przyczepność.
  • Bieliznę termoaktywną, warstwę ocieplającą i kurtkę przeciwwiatrową oraz przeciwdeszczową.
  • Ciepłą kurtkę na postoje, czapkę, komin lub kominiarkę i co najmniej dwie pary rękawic.
  • Czołówkę z zapasowym źródłem zasilania, najlepiej przechowywanym blisko ciała.
  • Mapę, kompas lub sprawdzone urządzenie GPS, a także naładowany telefon.
  • Termos z ciepłym napojem, jedzenie możliwe do spożycia w rękawiczkach i zapas wody.
  • Apteczkę, folię NRC, ogrzewacze oraz zapasową warstwę odzieży.

Dobór sprzętu zależy od terenu. Spacer leśną doliną wymaga innego zestawu niż wyjście na eksponowaną grań lub w teren lawinowy:

Rodzaj wyjścia Sprzęt niezbędny Sprzęt zależny od warunków Dlaczego jest potrzebny?
Doliny i łagodne leśne szlaki Buty zimowe, raczki, czołówka, mapa Kijki trekkingowe, gogle Ułatwia przejście po śniegu, lodzie i przy krótkim dniu.
Strome, oblodzone odcinki Raki dopasowane do butów Czekan, kask Raki zwiększają przyczepność, a czekan pomaga w stromym terenie.
Teren wysokogórski i lawinowy Detektor lawinowy, sonda, łopata Sprzęt zależny od szkolenia i trasy Tworzy zestaw do działań po zejściu lawiny, ale wymaga nauki użycia.

Raczki nie zastępują raków. Sprawdzają się na płaskich i umiarkowanie nachylonych, oblodzonych ścieżkach. Raki są przeznaczone do twardego śniegu, lodu i bardziej stromego terenu. Detektor lawinowy nie jest gadżetem do każdego spaceru, ale w terenie lawinowym powinien być używany przez wszystkie osoby w grupie. Samo posiadanie urządzenia nie wystarcza, ponieważ trzeba umieć przełączyć je w tryb nadawania, wyszukiwać sygnał i współpracować z sondą oraz łopatą.

Raki, czekan i poruszanie się po śniegu

Raki zakłada się na odpowiednio dopasowane obuwie. Przed wyjściem sprawdź ich mocowanie i przećwicz chodzenie, ponieważ wystające zęby łatwo zahaczyć o nogawkę lub drugą nogę. Na twardym podłożu stawiaj stopy stabilnie, unikaj skręcania ich na boki i utrzymuj równowagę.

Czekan służy do podpierania się, stabilizacji i hamowania poślizgu. Nie jest zamiennikiem kijków na każdym szlaku. Na stromym, twardym śniegu trzeba wiedzieć, jak go trzymać i jak zatrzymać zsuwanie się. Nauka powinna odbywać się na kursie turystyki zimowej albo pod opieką doświadczonego przewodnika. Film lub instrukcja mogą uzupełniać trening, ale nie zastąpią ćwiczeń w terenie.

Nie kupuj raków i czekana wyłącznie na podstawie opisu w internecie. Sprzęt musi pasować do butów, trasy i planowanego sposobu poruszania się. Wysokogórskie wyjście bez wcześniejszego szkolenia jest złym momentem na sprawdzanie, czy potrafisz użyć wyposażenia ratunkowego.

Zagrożenia na zimowym szlaku

Mgła i utrata orientacji

W śnieżnej mgle białe podłoże zlewa się z niebem, a punkty odniesienia znikają. Trudno wtedy ocenić kierunek, odległość i nachylenie stoku. Gdy widoczność spada do około 50 metrów lub mniej, w nieznanym terenie nie kontynuuj marszu na wyczucie. Zatrzymaj grupę w bezpiecznym miejscu, sprawdź położenie na mapie i GPS, a jeśli nie możesz jednoznacznie potwierdzić przebiegu trasy, zawróć.

Lód, wiatr i wychłodzenie

Oblodzenie może pojawić się nawet na łatwym letnim szlaku. Szczególnie zdradliwe są zacienione odcinki, zejścia i miejsca, gdzie śnieg w dzień topnieje, a nocą zamarza. Wiatr zwiększa utratę ciepła, nawiewa śnieg na stoki i może tworzyć nawisy na grzbietach. Zatrzymuj się w osłoniętych miejscach, jedz regularnie i nie czekaj z założeniem cieplejszej warstwy do chwili, gdy zaczniesz intensywnie marznąć.

Lawiny i nawisy śnieżne

Zagrożenie lawinowe jest realne również na popularnych szlakach. Lawina może zejść po opadzie połączonym z wiatrem, podczas gwałtownego ocieplenia albo na stoku z niestabilną pokrywą śnieżną. Nie podchodź pod nawisy i nie przechodź przez żleby oraz strome pola śnieżne bez kompetencji do oceny ryzyka.

Gdy komunikat, pogoda lub obserwacje w terenie budzą wątpliwości, zmień trasę na bezpieczniejszą albo zrezygnuj z wyjścia. Nie przekraczaj ostrzeżeń tylko dlatego, że wcześniej ktoś przeszedł tędy bez problemu. Warunki śniegowe zmieniają się z dnia na dzień.

Na zawrócenie wskazują w szczególności następujące sygnały:

Sygnał ostrzegawczy Co może oznaczać? Co zrobić?
Nagle pogarszająca się widoczność Ryzyko utraty orientacji i zejścia ze szlaku Zatrzymać grupę, sprawdzić położenie i rozważyć odwrót.
Świeży śnieg nawiany na stromy stok Niestabilną warstwę i możliwość zsunięcia śniegu Opuścić zagrożony teren i wybrać bezpieczny wariant.
Silny wiatr lub gwałtowne ocieplenie Wzrost ryzyka wychłodzenia albo lawiny Skrócić trasę i zejść w osłonięte miejsce.
Oblodzony, stromy odcinek bez opanowanej techniki Ryzyko niekontrolowanego upadku Nie wchodzić wyżej, zawrócić lub skorzystać z pomocy.

Jeżeli ktoś w grupie zostanie porwany przez lawinę, liczy się natychmiastowe działanie osób, które nie zostały zasypane. Do tego potrzebne są detektory, sonda, łopata i wcześniejsze szkolenie. W razie wypadku nie ryzykuj kolejnych ofiar. Zabezpiecz miejsce, wezwij pomoc i postępuj zgodnie z instrukcjami służb ratunkowych.

Lista kontrolna przed wyjściem

Przed opuszczeniem schroniska lub miejsca noclegu sprawdź:

  • Aktualną prognozę pogody i komunikat lawinowy TOPR albo GOPR.
  • Trasę, czas przejścia, godzinę odwrotu i zapas światła dziennego.
  • Naładowany telefon, mapę, czołówkę oraz zapasowe baterie.
  • Raczki lub raki dobrane do warunków, a w terenie lawinowym kompletny zestaw lawinowy.
  • Ciepłą odzież, jedzenie, termos, apteczkę i folię NRC.
  • Przekazaną bliskiej osobie informację o trasie i planowanej godzinie powrotu.

Najważniejszym wyposażeniem pozostaje trzeźwa ocena sytuacji. Gdy pogoda, kondycja grupy albo stan szlaku nie pozwalają bezpiecznie kontynuować marszu, zawróć odpowiednio wcześnie. Zimowe góry są dostępne, ale wymagają respektu, nauki i planu, który uwzględnia także rezygnację z celu.

Redakcja hike.pl

Hike to portal dla miłośników górskich wędrówek, od weekendowych spacerów po wielodniowe wyprawy. Opisujemy szlaki w Polsce i za granicą, podpowiadamy, jak zaplanować trasę i ocenić jej trudność, oraz jak bezpiecznie poruszać się w górach o każdej porze roku. Doradzamy w wyborze plecaka, butów, odzieży i sprzętu turystycznego. Pokazujemy też, jak przygotować kondycję przed sezonem, żeby każda wędrówka była przyjemnością, a nie walką ze zmęczeniem.

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?