Zerwane więzadło boczne – objawy, leczenie, rehabilitacja

Masz ból po boku kolana i podejrzewasz zerwane więzadło boczne? Z tego tekstu dowiesz się, jakie objawy powinny Cię zaniepokoić, jak wygląda leczenie oraz na czym polega rehabilitacja. Poznasz też sposoby, które pomagają szybciej i bezpieczniej wrócić do pełnej sprawności.

Czym jest więzadło boczne kolana?

Staw kolanowy przenosi ogromne obciążenia przy każdym kroku. Żeby się nie „rozjeżdżał”, musi być dobrze ustabilizowany przez mięśnie, torebkę stawową i więzadła. Więzadła boczne kolana – czyli więzadło poboczne piszczelowe (MCL) i strzałkowe (LCL) – biegną po jego bokach i łączą kość udową z piszczelą oraz strzałką. Utrzymują oś nogi i ograniczają nadmierne „wygięcie” kolana do środka lub na zewnątrz.

Więzadło poboczne piszczelowe znajduje się po wewnętrznej stronie kolana i szczególnie chroni przed koślawością. Więzadło poboczne strzałkowe leży po stronie zewnętrznej i stabilizuje kolano od boku, zwłaszcza przy ruchach rotacyjnych. Uszkodzenie więzadła bocznego sprawia, że staw traci część stabilizacji, co od razu czuć podczas stania, chodzenia czy biegania.

Budowa i rola więzadeł bocznych

Więzadło MCL to szeroki, mocny pas tkanki łącznej, który przyczepia się do nadkłykcia przyśrodkowego kości udowej i przyśrodkowej części kości piszczelowej. Jest też połączony z łąkotką przyśrodkową, dlatego urazy często obejmują kilka struktur naraz. Z kolei LCL jest węższe, biegnie od nadkłykcia bocznego kości udowej do głowy strzałki i współpracuje z tzw. kompleksem tylno bocznym.

Dzięki tym więzadłom nogi w pozycji stojącej tworzą proste linie, a kolano nie „ucieka” w bok podczas lądowania po skoku czy zmiany kierunku biegu. Gdy dochodzi do nadmiernego skoślawienia albo szpotawienia, włókna więzadła są rozciągane poza bezpieczny zakres i może dojść do naciągnięcia, naderwania lub zerwania.

Najczęstsze przyczyny urazów więzadeł bocznych

Najwięcej urazów więzadła pobocznego piszczelowego i strzałkowego pojawia się podczas sportu. Szczególnie narażone są dyscypliny z nagłymi zmianami kierunku i kontaktami fizycznymi. Często wystarczy jeden niefortunny ruch, gwałtowny skręt albo lądowanie na nierównym podłożu.

Do uszkodzenia więzadła bocznego kolana często prowadzą między innymi:

• jazda na nartach z gwałtownym skrętem lub upadkiem na wyprostowane kolano,
• gra w piłkę nożną, koszykówkę lub siatkówkę z ostrym wejściem przeciwnika w bok kolana,
• sporty walki z kopnięciem lub pchnięciem w okolicę kolana,
• potknięcie na schodach lub nierównym chodniku z nagłym „złamaniem” kolana,
• wypadki komunikacyjne, gdy kolano uderza w element wnętrza auta.

Częściej cierpi na tym więzadło poboczne piszczelowe. Ma ono większy potencjał gojenia niż LCL, ale jest też częściej narażone na przeciążenia i urazy koślawiące kolano.

Jak rozpoznać zerwane więzadło boczne?

Uszkodzenie więzadła bocznego zwykle daje zestaw dość charakterystycznych objawów. Nasilenie bólu i niestabilności zależy od tego, czy doszło tylko do naciągnięcia, czy już do całkowitego zerwania więzadła. Im większe uszkodzenie, tym mniejsza kontrola nad kolanem przy obciążaniu nogi.

Warto zwrócić uwagę na stronę kolana, po której pojawia się ból. Przy urazie MCL dolegliwości lokalizują się po stronie przyśrodkowej, przy uszkodzeniu LCL dominują po stronie bocznej. Dla wielu pacjentów to pierwszy trop, który naprowadza lekarza na konkretną diagnozę.

Typowe objawy uszkodzenia więzadła bocznego

Po urazie kolana objawy mogą narastać stopniowo w ciągu pierwszej doby albo pojawić się niemal natychmiast. U niektórych osób w chwili urazu słychać charakterystyczne „kliknięcie” lub trzask. To często sygnał, że doszło do poważniejszego naderwania lub zerwania.

Najczęstsze symptomy zerwanego lub naderwanego więzadła pobocznego to:

• ból po wewnętrznej lub zewnętrznej stronie kolana nasilający się przy obciążaniu,
• obrzęk bocznej okolicy stawu, czasem z wyraźnym zasinieniem,
• uczucie niestabilności – kolano „ucieka”, gdy próbujesz stanąć na nodze,
• ograniczony zakres zgięcia i wyprostu, czasem pojawia się przeprost w chodzie,
• wrażliwość na dotyk w miejscu uszkodzonego więzadła.

Przy poważniejszych urazach pojawia się także wyraźne szpotawienie lub koślawość w obciążeniu. Staw wygląda inaczej niż zwykle, a każdy krok budzi niepewność. Wtedy wizyta u ortopedy nie powinna być odkładana.

Stopnie uszkodzenia więzadła bocznego

Ortopedzi opisują urazy więzadła bocznego w trzech stopniach. Pod uwagę biorą rozległość uszkodzenia włókien i stopień niestabilności stawu. Od tego zależy dobór leczenia oraz szacowany czas gojenia więzadła.

Podział wygląda następująco:

Przy I stopniu staw zwykle pozostaje stabilny, a ból jest umiarkowany. W II i III stopniu pojawia się wyraźna niestabilność, uczucie „uciekania” kolana, a poruszanie nogą bywa praktycznie niemożliwe. Takie różnice pomagają lekarzowi szacować rozległość urazu jeszcze przed wykonaniem badań obrazowych.

Diagnostyka zerwanego więzadła bocznego

Rozpoznanie zaczyna się od dokładnego wywiadu i badania klinicznego. Ortopeda sprawdza stabilność kolana w różnych kierunkach i lokalizuje punkty bólowe. Już na tym etapie może wstępnie określić, czy uszkodzone jest więzadło poboczne piszczelowe, czy raczej strzałkowe.

Następnie zlecane są badania obrazowe. Standardem po każdym ostrym urazie jest RTG, które pozwala wykluczyć złamanie. Do oceny samego więzadła bocznego zwykle wykonywane jest USG lub rezonans magnetyczny. USG bardzo dobrze pokazuje przebieg MCL i LCL, natomiast MRI ocenia także więzadła krzyżowe, łąkotki oraz inne struktury wewnątrz stawu.

Po ostrym urazie kolana z bólem po boku stawu i wyraźnym obrzękiem pełna diagnostyka obrazowa jest warunkiem bezpiecznego zaplanowania leczenia.

Jak postępować tuż po urazie kolana?

Pierwsze godziny po urazie mają duży wpływ na to, jak będzie wyglądało gojenie więzadła bocznego. Celem jest ograniczenie krwawienia do tkanek, zmniejszenie obrzęku i ochrona struktury więzadła przed dalszym rozciąganiem. Dzięki temu późniejsza rehabilitacja przebiega sprawniej.

Najczęściej stosuje się tzw. protokół PRICE, czyli prosty zestaw działań pierwszej pomocy. Obejmuje on ochronę kolana, odpoczynek, chłodzenie, ucisk i uniesienie kończyny. Ten schemat można wdrożyć praktycznie od razu po urazie, jeszcze przed dotarciem do lekarza.

Jak leczy się uszkodzone więzadło boczne?

Leczenie zerwanego lub naderwanego więzadła bocznego dobiera się do stopnia uszkodzenia i innych towarzyszących urazów. U wielu osób udaje się uniknąć operacji, ponieważ więzadła poboczne mają dużą zdolność gojenia. Warunkiem jest jednak dobre ustawienie kolana, stosowanie ortezy oraz systematyczna rehabilitacja.

Przy pojedynczym urazie MCL lub LCL leczenie zachowawcze zwykle wystarcza. Gdy jednak dochodzi do tzw. uszkodzeń wielowięzadłowych, np. z jednoczesnym zerwaniem ACL lub uszkodzeniem łąkotki, plan terapii jest bardziej złożony i częściej obejmuje zabieg operacyjny.

Leczenie zachowawcze więzadła bocznego

W I i II stopniu uszkodzenia najczęściej stosuje się leczenie bez operacji. W fazie ostrej ważne jest zmniejszenie bólu i stanu zapalnego za pomocą leków, okładów z lodu i odciążenia kończyny. Kolano stabilizuje się ortezą, a pacjent porusza się o kulach przez kilka tygodni.

Typowe elementy leczenia zachowawczego to między innymi:

• unieruchomienie w ortezie na 3–6 tygodni z kontrolowanym zakresem ruchu,
• chodzenie z odciążeniem kończyny przy pomocy kul łokciowych,
• farmakoterapia przeciwbólowa i przeciwzapalna zgodna z zaleceniem lekarza,
• zimne okłady oraz elastyczny ucisk w celu zmniejszenia obrzęku,
• wczesne wdrażanie ćwiczeń izometrycznych mięśni uda i podudzia.

W wielu ośrodkach stosuje się także nowoczesne metody, takie jak terapia ARPwave, która ma zmniejszać ból i obrzęk już na początku leczenia. Niezależnie od wybranych technik, nadrzędnym celem jest bezbolesne gojenie więzadła bez nadmiernego wydłużenia jego włókien.

Kiedy potrzebna jest operacja?

Operacyjne leczenie zerwanego więzadła bocznego rozważa się głównie przy III stopniu uszkodzenia oraz przy urazach złożonych. Dotyczy to sytuacji, gdy równocześnie zostało przerwane ACL, uszkodzona łąkotka lub kompleks tylno boczny. Wtedy samo unieruchomienie i fizjoterapia nie przywrócą pełnej stabilności kolana.

Celem zabiegu jest zeszycie lub rekonstrukcja więzadła w taki sposób, aby po wygojeniu znów stabilizowało staw. Po operacji pacjent również przechodzi kilku lub kilkunastotygodniową rehabilitację. Bez niej nawet najlepiej wykonany zabieg nie pozwoli wrócić do poprzedniego poziomu aktywności.

Decyzja o operacji więzadła bocznego zależy nie tylko od obrazu MRI, lecz także od wieku pacjenta, poziomu aktywności i oczekiwań co do dalszego uprawiania sportu.

Rehabilitacja i powrót do aktywności po zerwaniu więzadła bocznego

Rehabilitacja więzadła pobocznego zaczyna się praktycznie od pierwszych dni po urazie. Nawet gdy kolano jest unieruchomione, można pracować nad napięciem mięśni i krążeniem, co zapobiega zanikom mięśniowym i sztywności. Z czasem program ćwiczeń staje się coraz bardziej wymagający i zbliżony do naturalnych obciążeń w codzienności i sporcie.

Na różnych etapach terapii stosuje się zarówno ćwiczenia, jak i zabiegi fizykalne. Dobrze prowadzona fizjoterapia pomaga skrócić czas powrotu do sprawności i zmniejsza ryzyko nawracających kontuzji tego samego kolana.

W planie rehabilitacji po zerwaniu więzadła bocznego często pojawiają się takie elementy:

• ćwiczenia izometryczne – napinanie mięśni bez ruchu w stawie,
• ćwiczenia sensomotoryczne – nauka kontroli ułożenia kolana w przestrzeni,
• trening równoważny na stabilnym i niestabilnym podłożu,
• terapia manualna przywracająca prawidłowy ślizg i zakres ruchu,
• krioterapia, laseroterapia, magnetoterapia czy elektroterapia łagodzące ból,
• kinesiotaping wspierający stabilizację i zmniejszający obrzęk.

Po zakończeniu intensywnej fizjoterapii warto dalej wzmacniać mięśnie kończyn dolnych. Silne mięśnie czworogłowe uda, dwugłowe, pośladkowe i łydki tworzą aktywną „tarczę” dla więzadeł i zmniejszają ryzyko kolejnego urazu przy nagłym skręcie czy upadku.

Silne mięśnie i dobre czucie głębokie są dla więzadła bocznego takim samym wsparciem, jak wysokiej klasy orteza zakładana na kolano przed meczem.

Powrót do sportu po uszkodzeniu więzadła MCL lub LCL zależy od stopnia urazu i jakości rehabilitacji. Lekkie naciągnięcia goją się nawet w kilka tygodni, bardziej rozległe naderwania i rekonstrukcje wymagają kilku miesięcy pracy. Przed wznowieniem treningów trzeba przejść testy stabilności i siły mięśni, a do obciążeń sportowych wracać stopniowo, zaczynając od marszu, spokojnego biegu, a dopiero później od gwałtownych zwrotów i skoków.